Tầm nhìn trăm năm trong công tác quy hoạch các Đô thị Biển


Ti Hi Ngh Toàn Quc ca Vin Kiến Trúc sư Hoa Kỳ năm 2009, hai trong nhng ch đ chính được tt c các KTS M và quc tế quan tâm nht hin nay là vn đ phát trin bn vng và bn sc quy hoch kiến trúc. Nhân cơ hi được mi thuyết trình v các th thách và cơ hi phát trin quy hoch xây dng ti Vit Nam, người viết đã tham gia nhiu cuc tho lun chuyên môn được t chc ti hi ngh, đ tham kho ý kiến quc tế v các vn đ chiến lược quan trng vn đ phát trin bn vng cho Vit Nam, trong đó có Phú Quc và các đô th bin khác. Mt s quan sát thu thp được t nhng chuyến đi thc đa gn đây ti các đô th bin hin nay và tương lai ca Vit Nam (Nha Trang, Đà Nng, Vũng Tàu, Hi Phòng, và Phú Quc) và trao đi ngh nghip vi các chuyên gia quc tế ti hi ngh nói trên đã được tóm lược thành bài viết này. 


Bài viết này nhn mnh bn vn đ chiến lược dài hn trăm năm, hin đang cn được nghiên cu sâu sc hơn, trên cơ s các s liu khoa hc c th hơn, đ giúp cho các nhà lãnh đo Trung Ương và đa phương và các nhà quy hoch kiến trúc có cơ s khoa hc vng chc hơn trong quá trình cng c và thiết lp các đnh hướng chiến lược mi v quy hoch kiến trúc cho các đô th bin. Bài viết này không có tham vng cung cp mt nghiên cu đy đ v mt tm nhìn trăm năm cho các đô th bin, vì đây là mt công tác khó khăn, cn có nhng thông tin hin trng đy đ hơn và s tham vn, đóng góp nghiên cu ca các nhà khoa hc hàng đu ca nhiu ngành khác nhau.


Bn vn đ cn sm được xem xét li vi tm nhìn phát trin 100 năm ca các đô th bin Vit Nam

Thi kỳ bùng n phát trin đô th th nht ti Vit Nam kéo dài t thi kỳ đu đi mi t 1986 cho đến khi bt đu cuc khng hong kinh tế Chu Á năm 1997. Thi kỳ bùng nô phát trin đô th th hai bt đu t 2001 đến cui 2007. Năm 2008 đánh du s chm hết ca cuc bùng nô phát trin đô th th hai ti Vit Nam và bước vào mt giai đon suy thoái kinh tế toàn cu, trong đó có Vit Nam. Hin nay là thi đim tt nht đ các nhà lãnh đo nhìn li phương thc nghiên cu thiết kế và qun lý quy hoch kiến trúc vi tm nhìn ngn hn, trung hn và dài hn đ chun b cho làn sóng bùng n phát trin đô th th ba kế tiếp được thành công tt hơn làn sóng th hai. Vic nghiên cu tm nhìn dài hn trăm năm, trên cơ s các s liu d báo khoa hc cho các trung tâm đô th ln và các khu vc trng đim phát trin, trong đó có các đô th bin, đ giúp đnh hướng cho phát trin bn vng là mt công tác có ý nghĩa rt quan trng trong chiến lược phát trin quc gia, nhưng li hu như ch được nghiên cu sơ sài ti Vit Nam trong thi gian trước đây, do tình trng b đng trước sc ép ca nhu cu phát trin nhanh. Trái vi quan nim thông thương cho rng 100 năm là thi gian quá dài cho công tác quy hoch, vic xác đnh tm nhìn 100 năm đ giúp đnh hướng cho công tác quy hoch trung hn (20-30 năm) và ngn hn (5-10 năm) là điu mà các nhà lãnh đo chiến lược không th b qua. Trước mt các nhà lãnh đo cn xem xét li bn vn đ chiến lược trăm năm, nhưng có tác đng không nh đến vic nghiên cu thc hin nhim v thiết kế mi ca các đô th bin cho giai đon đến năm 2030 và sau đó:

(1) Vn đ d phòng cho nguy cơ thiên tai và biến đi khí hu toàn cu;

(2) Vn đ đm bo ngun nước ngt;

(3) Vn đ xây dng quy hoch trên h khung sườn giao thông công cng;

(4) Vn đ cách b trí cm các trung tâm đô th.

B bin Nha Trang


Cho dù hin nay chúng ta ch mi đt mc tiêu nghiên cu mi gii pháp quy hoch chung cho các đô th bin cho giai đon t nay cho đến 2030, vic cn phi nghiên cu su sc hơn bn vn đ này là điu rt quan trng, bi vì nếu không có tm nhìn xa cho nhng vn đ này, chúng ta có th phi tr mt giá rt đt cho vic điu chnh, sa cha các sai lm, khi mà các công trình và h thng h tng đã được xây dng xong. Cho đến nay, s quan tâm đến bn vn đ này vn còn mc đ tng quát và cm tính nhiu hơn là dưới dng nhng câu hi được tr li bng các nghiên cu khoa hc vi các s liu c th.


Gii pháp d phòng cho tình hung xu nht do tác đng thiên tai, thay đi khí hu, và nước bin dâng có th nh hưởng đến các đô th bin trong 100 năm ti

Vic nghiên cu vn đ này chưa h được nghiên cu trong quy hoch đã được duyt trước kia ca các đô th bin và hin nay cũng ch mi dng li mc đ cnh báo chung chung. Chúng ta cn phi da trên các s liu khoa hc và mô hình tính toán chính xác trên máy tính theo nhng tình hung khác nhau đ đưa nhng thông s mi này vào bài toán quy hoch. Nhà nghiên cu và qun lý quy hoch phi được cung cp bn đ xác đnh ranh gii (tính theo đường đng mc cao đ đt) các khu vc có th b ngp nước, và các bn đ kèm s liu mô hình trên máy tính toán nh hưởng xu do thiên tai trong các tình hung gi đnh trong 100 năm trên cơ s tính toán khoa hc.

nh bên : Bán đo Sơn Trà có nhng bãi bin tuyt đp (ngun: VNN)

Vi các s liu đó, chúng ta có th:

- Kim chng li v trí và cao trình xây dng ca tt c các trung tâm đô th và du lch tương lai đã được đ xut theo thiết kế quy hoch cũ và theo nhim v thiết kế mi. Nếu s liu khoa hc chng t rng có kh năng các khu vc này s b ngp trong tương lai, thì vic mnh dn di đến các đa đim có đa thế cao hơn đ xây dng các trung tâm đô th chính li có th là bin pháp an toàn và kinh tế hơn v lâu dài, nht là nếu các trung tâm đô th hin hu vn còn chưa phát trin nhiu. Các trung tâm du lch nm trong khu vc có kh năng b ngp nh tm thi trong tương lai thì cn được hướng dn xây dng vi gii pháp san nn hoc gii pháp quy hoch kiến trúc phù hp đ có th sn sàng đi phó vi các tình hung đó.

- Xác đnh cao trình ti thiu và cách b trí h thng giao thông huyết mch ca toàn đô th cũng như ca các d án quy hoch ln sao cho h thng này luôn luôn có th hot đng trong mi tình hung, ngay c trong tình hung xu nht.

- Nghiên cu gii pháp b trí các cm nhà cao tng và phương thc xây dng các công trình kiến trúc phù hp cho các khu vc xây dng có nguy cơ chu nhiu nh hưởng bi các tác đng thiên tai, thay đi khí hu và nước bin dâng.


Ðm bo s liên tc gia tăng tr lượng nước ngt cht lượng cao và r, tương ng vi nhu cu nước phc v cho sinh hot và sn xut ngày càng gia tăng song song vi tiến trình đô th hóa, nhưng không làm cn kit tài nguyên nước thiên nhiên.

Nếu vic khai thác nước ngm tr lượng nước ngt ti các h nước ca các đô th bin b lm dng đến mc tài nguyên nước ngt cn kit hoc vì lý do thiên nhiên hoc thay đi khí hu mà lượng nước mưa b sung không kp bù đp tr lượng đã khai thác, thì khi đó hoàn toàn có th xy ra vic nước mn bt đu thm thu sâu vào trong đt lin và dn dn mui hóa các h nước ngt nói trên. Lúc đó, không nhng chúng ta đng trước him ha thiếu nước ngt, mà c trước him ha thay đi h sinh thái trên toàn đo theo chiu hướng xu. Vì thế chúng ta cn sm xúc tiến nghiên cu khoa hc đm bo s an toàn tuyt đi trước nguy cơ nước bin xâm nhp trong tương lai vào h thng nước ngm và các h nước ngt, kèm theo các gii pháp bo v cht lượng nước ngt; xác đnh mc khai thác cho phép trên tài nguyên nước ngt sn có; tìm các gii pháp cp nước ngt d phòng t nhiu ngun khác (không loi tr kh năng thiết lp h thng dn nước ngt t sâu trong đt lin hoc nghiên cu cách biến chế nước bin thành nước ngt vi giá r); và th chế hóa vic đòi hi phi ng dng các gii pháp r tin nhưng hiu qu trong vic tiết kim và tái s dng nước thi trong các d án quy hoch xây dng mi.

nh bên : đường Trn Phú, Nha Trang (ngun : Ashui.com)


Xây dng chương trình phát trin quy hoch ca các đô th bin trên h thng khung sườn giao thông công cng

Vic phát trin quy hoch trên h thng khung sườn giao thông công cng là xu hướng phát trin bn vng được áp dng ti hu hết các nước tiên tiến trên thế gii nhưng hin vn chưa được áp dng đúng cách ti Vit Nam vì vic phát trin giao thông công cng thường đi sau ch không được nghiên cu đ cùng phát trin đng b vi quy hoch xây dng.

Mt ví d đin hình ca mô hình giao thông công cng hiu qu cao là New York, thành ph ln nht ti mt đt nước mà trung bình 90% gia đình có xe hơi, thì ti hòn đo Manhattan trung tâm ca New York, ch có 25% gia đình có xe hơi, và nhng người dân khác hoàn toàn đi li ch yếu bng phương tin công cng hoc xe đp. Vic phát trin quy hoch trên h thng khung sườn giao thông công cng cn đm bo sao cho đi b phn người dân và khách du lch có th di chuyn tin li bng các phương tin giao thông công cng hoc các phương tin giao thông cá nhân không khói. Như vy, trong sut quá trình đô th hóa, các tác nhân gây ô nhim như bi khói, tiếng n, ô nhim môi trường do xăng du s vn không gây tác hi đáng k đến môi trường xanh ca đô th bin - vn quý ln nht ca nn kinh tế du lch, như đã và đang xy ra ti mt vài đô th du lch trong đt lin như Đà Lt hoc Vũng Tàu. Có th nói, chính sách phát trin giao thông công cng song song vi phát trin xây dng đô th, đng thi hn chế xe máy s không nhng tng bước đem li li ích ngn hn ln dài hn rt ln, mà còn là đim cu trc quan cho vic nghiên cu các đô th mi s xây dng trong tương lai ti Vit Nam.

nh bên : H thng giao thông công cng ca khu Manhattan, thành ph New York, Hoa Kỳ. Cho dù vic xây dng mt h thng như thế này cn vài chc năm đến hàng trăm năm, vic quy hoch hiên nay ca các khu đô th mi phi được d trù đ to điu kin cho vic phát trin dài hn h thng giao thông công cng mt cách d dàng và kinh tế nht, hn chế vic phi gii ta công trình.


Cn tránh xu hướng phát trin bám sát sut chiu dài mt tin bin

Vic quy hoch mt đường cao tc gn sát bin là mt xu hướng quy hoch ph biến trong nhng năm 1970 ti các nước phát trin, nhưng gn đây sai lm này đã dn dn được sa đi vi nhng d án điu chnh tn nhiu ti đô la M. Xu hướng phát trin bám sát sut chiu dài mt tin bin như cách làm thương được áp dng trong đt lin, rõ nht là ti các di d án được xây dng gn đây ti Vũng Tàu, là xu hướng quy hoch giúp thu hút li nhun cao cho nhà đu tư, nhưng tht s li không đem li li ích cao cho chính quyn và nhân dân đa phương. Vì vy, c mi khong các trung bình t 400m đến ti đa là 1000m, chúng ta cn phi dành ra mt tuyến đường công cng hướng ra bin (tt nht là kết hp vi di cây xanh) . Ngoài ra bãi bin phi được xem như khu vc công cng. Trong mt s ngoi l, các bãi bin tư nhân ch nên được cho phép nếu nm mt v trí tách bit xa khu dân cư và trung tâm du lch.

Thay vì phát trin trung tâm theo hướng tuyến song song b bin, thì nên ưu tiến theo hướng cm tp trung và đưa mt s trung tâm vào sâu hơn trong đt lin. Cách phát trin nhiu khu đô th phân tán không phi là gii pháp hu hiu v mt kinh tế, vì giá thành xây dng h thng h tng tr nên cao hơn, vic qun lý bo v môi trường và x lý cht thi tr nên khó khăn hơn. Ngoài ra, kinh nghim quc tế cho thy đó không phi là gii pháp khai thác tt nht thế mnh v giá tr thiên nhiên ca mt hòn đo du lch. Chính quyn nên ch đo vic cân nhc s lượng trung tâm đô th có nhà cao tng ca đô th bin sao cho to được mt hình dáng tng th hài hòa và phù hp vi h thng giao thông công cng. Vic đm bo ít nht trên 50% khu vc mt tin bin là khu vc bo tn thiên nhiên, không xây dng d án du lch cũng là mt ch tiêu rt quan trng ti các đô th du lch bin ni tiếng trên thế gii.


TSKH. KTS Ngô Viết Nam Sơn

No comments:

Post a Comment