Để luật hành nghề Kiến trúc sư trở thành nền tảng bền vững cho việc phát triển ngành Kiến trúc tại Việt Nam


Kienviet.net – B Xây dng và Hi KTS Vit Nam đang chun b cho vic hoàn thin D tho Lut KTS hay Lut hành ngh KTS đ trình Quc hi vào tháng 5/2012. D tho Lut KTS quy đnh các hot đng quan trng ca ngành kiến trúc ti Vit Nam, trong đó bao gm hot đng hành ngh, đào to, phn bin, qun lý, và quan h quc tế. Điu này có ý nghĩa chiến lược trong vic xây dng nn móng vng chc cho các hot đng ngh nghip ca gii KTS, đem li s thay đi kh quan hơn cho b mt đô th Vit, cũng như giúp cho tiến trình phát trin quc gia và hi nhp quc tế được thun li hơn.

Vi kinh nghim nhiu năm trong công tác ging dy và hành ngh chuyên môn trong nước và ti nước ngoài, và là thành viên ca nhiu t chc chuyên ngành quc tế v quy hoch và kiến trúc, người viết xin nhn mnh mt s vn đ quan trng mà chúng ta, nhng người hot đng trong lãnh vc kiến trúc cn phi cùng nhau xác đnh rõ hơn đ vic xây dng Lut KTS thc s hiu qu và theo sát cuc sng cũng như hành ngh thc tế ca gii KTS.

Quan h quc tế và hi nhp trong Kiến trúc

Mc Quan h quc tế và Hi nhp được xếp sau cùng trong d tho Lut KTS, nhưng cn phi được làm rõ trước tiên.

Sau khi Vit Nam gia nhp các t chc quc tế như ASEAN, APEC, và WTO, thách thc hi nhp quc tế cho các KTS Vit Nam tr nên quan trng hơn bao gi hết, vì nó gn lin vi tương lai phát trin đô th và đt nước. Mô hình giáo dc đào to và hot đng hành ngh kiến trúc ti Vit Nam hin nay, cn phi được thng thn nhìn nhn là có khong cách khá xa vi chun quc tế ti các nước tiên tiến, do đó chưa được cng đng quc tế đánh giá cao, gây tr ngi cho hot đng ngh nghip ca các KTS Vit Nam.


Lut KTS s được nâng lên tm cao có ý nghĩa lch s nếu chúng ta xem trng vn đ hi nhp quc tế ca ngh kiến trúc, đ xut các quy đnh, t chc hot đng đào to, hành ngh kiến trúc ca Vit Nam phù hp vi quy chun quc gia, quc tế. Vic hướng đến quy chun quc tế trong giáo dc đào to cũng như trong hành ngh kiến trúc ti Vit Nam giúp cho:

1. Vic tu nghip, hành ngh hoc thc tp ti nước ngoài ca KTS Vit được thun li hơn khi văn bng đi hc và chng ch hành ngh ti Vit Nam được các nước ASEAN và APEC công nhn tương đương.

2. Các KTS Vit Nam có th t tin hơn v mt chuyên môn khi hp tác vi các KTS nước ngoài ti Vit Nam, thc lc ca h được quc tế công nhn đ dn dn “Vit hóa” vai trò KTS khi thc hin các d án ln trong nước; 3. Các kiến thc mi nht ca ngành ngh được cp nht trong giáo dc đào to cũng như trong hành ngh được d dàng, mau chóng và đng thi vi các nước tiên tiến, nh vào h thng tiêu chun liên thông vi nhau.

Hi Kiến trúc sư

Hi KTS Vit Nam cn được t chc li vi ba tiêu chí b sung thêm:

1. Hi KTS Vit Nam là mt t chc giúp liên kết nhng người hot đng kiến trúc li vi nhau, bao gm nhng người là KTS và không phi KTS (các ngành ngh có liên quan). Ngh kiến trúc đã tr nên phc tp và cn liên kết đa ngành hơn bao gi hết. Do đó mt t chc hi đoàn ch bao gm KTS thiết kế hoc ch trc thuc B Xây dng s không đáp ng được nhu cu đa dng trong công cuc phát trin đô th ngày nay.

2. Hi KTS Vit Nam phi là mt t chc trí thc chuyên môn (think-tank) đc lp, xem xét vn đ trên tư duy khoa hc, và tư vn cho các đơn v qun lý Nhà nước (bao gm B Xây dng) trong các vn đ xây dng và phát trin, bo tn quy hoch kiến trúc, môi trường sng và làm vic cho người dân. Hi KTS Vit Nam nên đng thi là thành viên ca Liên hip các hi Khoa hc k thut và Liên hip các hi Văn hc – Ngh thut thì mi đm bo được cht lượng hot đng mang tính liên ngành, bao gm các mt v Văn hc – Ngh thut ln Khoa hc k thut.

3. Hi KTS Vit Nam Có mt b phn trc thuc Hi KTS VN dành riêng cho vic qun lý KTS, gi là Đoàn KTSVN, phù hp vi xu hướng quc tế hin nay. Trong đó:

• Hi KTS Vit Nam nên phân bit rõ thành viên là KTS có chng ch hành ngh KTS (thành viên KTS – VAA Vietnam Association’s Architect) vi thành viên không phi là KTS (thành viên cng tác – VAAA Vietnam Association’s Architecture Associate) dành cho nhng người hot đng trong lãnh vc kiến trúc nhưng không có chng ch hành ngh KTS (bao gm các lĩnh vc ging dy, qun lý, lp pháp và hành pháp liên quan đến kiến trúc, thi công, kinh doanh, nghiên cu, phê bình …) hoc các KTS nước ngoài chưa có chng ch hành ngh ti Vit Nam (cho dù h đã có chng ch hành ngh ti nước ngoài).

• Ch có thành viên VAA mi b ràng buc bi Pháp Lnh hành ngh KTS và có con du riêng vi mã s đăng ký hành ngh. Đoàn KTSVN, do đó nên là mt b phn nm trong Hi KTS Vit Nam vi chc năng qun lý thành viên VAA.

• Ch nên có mt t chc duy nht là Hi Kiến trúc sư thay vì có hai t chc (Hi KTSVN và Đoàn KTSVN) vi con du và tài khon riêng, vì Thành viên VAAA tuy không hành ngh kiến trúc và không chu s qun lý ca Pháp lnh Hành ngh, nhưng cũng đóng vai trò quan trng trong các công tác đa ngành ca kiến trúc, đc bit là công tác lp pháp, qun lý, giáo dc, nghiên cu, và phn bin.

Kiến trúc sư

Vic s dng t “Kiến trúc sư” hin nay đang b lm dng, không theo quy chun quc tế, và cn được đnh nghĩa li tht rõ ràng trong Lut Kiến trúc sư.



- KTS là chc danh hành ngh và ch được phép s dng tên chc danh này khi có Chng ch Hành ngh còn hiu lc. Nhng người hot đng trong các lãnh vc khác ca kiến trúc thì không cho phép kiêm nhim danh xưng KTS (ging viên đi hc, nhà nghiên cu, nhà qun lý, nhà đu tư, chuyên gia kiến trúc, …), tr phi h đt được nhng tiêu chí cn thiết (kinh nghim, giáo dc) và vượt qua mt cuc thi ly chng ch hành ngh KTS.

- Nên b tên gi “Bng Kiến trúc sư” và “Bng Kiến trúc sư Quy hoch”, thay thế bng tên gi văn bng c nhân, thc sĩ, và tiến sĩ kiến trúc đ tránh vic s dng danh xưng KTS khi chưa có Chng ch Hành ngh.

- Cn b tên gi “Kiến trúc sư Quy hoch” và thay bng tên gi “Đô th Gia”,“Đô th sư” hoc “Quy hoch sư” vì t ng Kiến trúc sư Quy hoch không được dùng trên thế gii.

- Nhiu nơi trên thế gii không bt buc “Đô th sư” phi có chng ch hành ngh như Kiến trúc sư. Chúng ta cn cân nhc vic có nên tiếp tc đòi hi chng ch hành ngh cho “Đô th sư” hay không? Và nếu có thì có nên bao gm nhng quy đnh hành ngh ca “Đô th sư” trong b lut này không?

- Không nên min tr vic áp dng quy chế hành ngh KTS và vic cn ly chng ch hành ngh KTS cho các KTS trong cơ quan Nhà nước. Theo thông l quc tế, cho dù là KTS trong cơ quan công hay tư thì đu phi tri qua quy trình xét duyt sơ b và thi sát hch ging nhau đ đt chng ch hành ngh, thì mi được công nhn là KTS. ta, nếu cn phân bit v mt qun lý, có l ch cn thêm mt điu l là Hi viên KTS làm vic mt cơ quan công s b coi là vi phm k lut nếu đng thi hot đng trong lãnh vc tư nhân. Các nhà qun lý không được phép đng thi hành ngh KTS thiết kế tư nhân đ tránh nhng vn đ không minh bch trong xét duyt, do đó chng ch hành ngh ca h ch s tm thi b “treo”, không cho phép hot đng tư nhân trong thi gian ti v.

Chng ch hành ngh Kiến trúc sư

Vic b sung quy đnh v Chng ch hành ngh KTS là mt vic rt quan trng, không th thiếu trong Lut Kiến trúc sư, vì nó là cơ s xác đnh tư cách hành ngh kiến trúc sư.

- Trên thế gii, ngh kiến trúc, bác sĩ, và lut sư thường là các ngành có yêu cu trách nhim đc bit cao hơn các ngành khác, do nh hưởng quan trng trc tiếp ca ngh đó đến xã hi và đến người dân. Ngoài ra, tình trng đào to kiến trúc ti Vit Nam ngày nay quá thiên v s lượng và gim v cht lượng. Do đó, vic tt nghip đi hc chưa đ cho tư cách pháp nhân hành ngh, mà phi kèm theo các yêu cu nghiêm ngt v kinh nghim và kỳ thi sát hch ngành ngh. Sau khi Lut Kiến trúc sư được thông qua, nhng người mun có chng ch hành ngh phi vượt qua mt kỳ thi sát hch (v kiến thc quan trng trong thiết kế, và các hiu biết v lut pháp, cùng các vn đ liên quan đến thiết kế kiến trúc ti Vit Nam). Đoàn KTSVN s có trách nhim son tho đ cương và tài liu hc tp chun b cho sát hch.

- Tiêu chun thi Chng ch Hành ngh Kiến trúc hoc Quy hoch nên đòi hi trình đ Bng Thc sĩ kèm vi 2 năm kinh nghim sau đó, vì theo xu hướng quc tế thì trình đ c nhân chưa trang b đ kiến thc cn thiết.

- Cho phép người không có bng Thc sĩ được phép thi ly chng ch hành ngh vi điu kin v thi gian kinh nghim thc hành dài hơn (ví d 10-12 năm) ti văn phòng ca mt KTS có chng ch hành ngh và được mt (hoc hai) KTS có chng ch hành ngh bo lãnh gii thiu tư cách d thi ly chng ch hành ngh. Các KTS ni tiếng thế gii như Tadao Ando, F.L. Wright, và Le Corbusier đã tr thành KTS như thế mà không cn hc trường Kiến trúc.

- Các KTS đã có Chng ch Hành ngh Kiến trúc hoc Quy hoch trước khi Lut Kiến trúc sư được thông qua s không cn thi c đ ly Chng ch Hành ngh ln na, mà ch cn có tham d mt s khóa hc hay hi ngh nâng cao kiến thc hàng năm, đ duy trì hiu lc ca chng ch hành ngh. Điu này đòi hi các KTS phi liên tc cp nht kiến thc ca mình, tránh tình trng lc hu v công ngh thông tin và k thut mi (ví d như tình trng hin nay hu hết các KTS Vit Nam tt nghip trong nước trước 1986 không biết s dng các phn mm quan trng như Autocad, 3D Max, và GIS)

- Đoàn KTS Vit Nam xem xét quy đnh v bng cp và kinh nghim cho các KTS nước ngoài mun xin thi chng ch hành ngh ca Vit Nam. H buc phi thi đ t ra nm vng lut l và các quy đnh thiết kế phù hp cho người Vit Nam.

- Các KTS nước ngoài không có chng ch hành ngh ca Vit Nam không được dùng danh xưng KTS trong các tài liu chính thc ti Vit Nam. H s buc phi liên danh vi mt KTS có chng ch hành ngh ca Vit Nam. Cn nghiêm minh trong vn đ này đ có th có tin đ thương lượng trong vic song phương công nhn bng cp và chng ch hành ngh ca Vit Nam ti nước ngoài.

- Đoàn KTS Vit Nam s thương lượng vi Đoàn KTS ca các nước nm trong t chc ASEAN, APEC, hoc WTO v vic công nhn tương đương song phương v giá tr ca chng ch hành ngh ti nước đó mà không cn thi sát hch.

Đào to Kiến trúc sư

Vic đào to KTS và “Đô th sư” ti Vit Nam cn được đi mi t gc r, thì mi theo kp đà tiến ca các nước tiên tiến, nhưng mun vy thì chúng ta cn ci t li cơ chế đào to.



- Vic đào to ngành Kiến trúc, Xây dng, và Quy hoch nên tr v cho B Giáo dc Đào to thay vì giao cho B Xây dng qun lý các trường Kiến trúc, Xây dng, và Quy hoch trong c nước, vì giáo dc Kiến trúc, Xây dng, và Quy hoch ngày nay mang tính đa ngành rt cao, do đó cn có s liên thông v chương trình tín ch và cng tác trc tiếp vi các ngành hc v Xã hi, Kinh tế, Môi trường, Giao thông,…

- Chương trình giáo dc đào to KTS ca các đi hc cn được giám đnh bi mt Hi đng công nhn Bng cp Kiến trúc Quc gia (gm đi din ca B Giáo dc Đào to và ca Đoàn KTS) theo đnh kỳ (thường là 5 hoc 10 năm) đ đm bo cht lượng đào to các KTS tương lai được cp nht thường xuyên, sâu sát vi tiến b mi trong kiến thc ngành ngh và khoa hc k thut. Nên tham kho tiêu chun giám đnh ca các nước tiên tiến, ví d ca Hi đng công nhn Bng cp Kiến trúc Quc gia (National Architectural Accrediting Board) ti Hoa Kỳ.

- Nên thay “Bng Kiến trúc sư” (5 năm) và thay thế bi các văn bng C nhân (4 năm), Thc sĩ Kiến trúc hoc Quy hoch (2 năm), và Tiến sĩ Kiến trúc hoc Tiến s Quy hoch (4-10 năm, tùy theo hc tp trung hay không tp trung). Người mun hành ngh thiết kế cn hc tiếp Thc sĩ v kiến trúc hoc quy hoch. Người không mun hành ngh thiết kế có th làm vic ngay, hoc hc tiếp Thc sĩ v Qun lý, v Giáo dc, hoc v Xã hi.

- Nên tham kho thêm chương trình giáo dc kiến trúc cũng như pháp lnh hành ngh ca các nước ASEAN hoc APEC đ đm bo tiêu chun quc tế, to tin đ cho vic các KTS Vit Nam có th được công nhn tư cách KTS hoc thi sát hch ly chng ch hành ngh KTS ti các nước ASEAN hoc APEC.


TSKH. KTS. Ngô Viết Nam Sơn

No comments:

Post a Comment