Ứng xử với phong thủy trong quy hoạch kiến trúc


LTS. Chuyện lãnh đạo một số địa phương tin vào phong thủy không còn là chuyện lạ. Vụ lùm xùm “hòn đá lạ ở Đền Thượng” tại di tích Vua Hùng mới đây đã cho thấy điều đó… Bài viết dưới đây là góc nhìn của TSKH. KTS. NGÔ VIẾT NAM SƠN về cách ứng xử với phong thủy trong quy hoạch kiến trúc. 

Khoa học và không 

Phong thủy là một ngành học có lịch sử lâu đời có nguồn gốc từ văn hóa Châu Á, đặc biệt là từ Trung Quốc. Phong thủy đưa ra một số nguyên tắc hoạch định, chọn vị trí, phương hướng và giải pháp thiết kế cho quy hoạch, kiến trúc, công trình xây dựng, nội thất, bao gồm dương cơ và âm phần. 

Phong thủy ngày nay được phát triển khá đa dạng và lan rộng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, bộ môn phong thủy nói chung không thể hiện được tính nhất quán và khoa học suốt chiều dày lịch sử.

Thực tế có một bộ phận nhỏ các nguyên tắc phong thủy chọn lọc có tính khoa học được phát triển tại Âu Mỹ - giảng dạy tại các đại học và phát triển thành bộ môn phong thủy. Một bộ phận khác không mang tính khoa học, mà mang nặng tính chất tín ngưỡng (tin mà không cần chứng minh) tiếp tục tồn tại tại một số nước Châu Á. 

Cụ thể, một số nguyên tắc phong thủy có tính khoa học, vì phù hợp với các nguyên lý thiết kế quy hoạch và nội ngoại thất đã được chứng minh bằng khoa học, với những điển cứu cụ thể. Ví dụ như một căn nhà trong đó không gian thoáng mát, rộng rãi, ánh sáng tự nhiên và thông thoáng tốt, tổ chức mặt bằng thuận tiện,… thì thường sẽ đạt giá trị phong thủy tốt.

Nhưng phần lớn nguyên tắc phong thủy không mang tính khoa học, mà chỉ thiên về mặt tín ngưỡng hoặc phong tục tập quán, vì không trả lời được câu hỏi “tại sao phải thực hiện các nguyên tắc đó?”. 

Nhiều tư liệu cổ về phong thủy như sách địa lý Tả Ao, Bát trạch Chánh tông,… được sử dụng như các tài liệu tra cứu để ứng dụng phối hợp tùy theo hướng nhà, tuổi của gia chủ, cuộc đất,… nhưng nhiều luận án nghiên cứu tiến sĩ về các tư liệu cổ và cận đại về phong thủy vẫn không thể chứng minh được sự đúng đắn về khoa học của nhiều nguyên tắc phong thủy trong đó, vì lý do chúng chỉ dựa trên các truyền thuyết và câu chuyện truyền khẩu, và mang tính văn hóa phong tục của địa phương.

Thậm chí có một số nguyên tắc phong thủy trước đó không có trong các tư liệu cổ, được người ta thêm vào sau này, nhưng lại hoàn toàn phi khoa học, thậm chí mê tín. Ví dụ như nhà mang địa chỉ số 4 là không hên, hoặc số bậc cầu thang lên lầu phải được tính toán theo thứ tự “sinh, lão, bệnh, tử”… 

Trong lịch sử, thường chỉ có vua quan hoặc gia tộc giàu có mới có khả năng thuê chuyên gia phong thủy cho mình, nhưng từ trước đến nay, không hề có triều đại nào có thể trường tồn, không gia tộc nào có thể giàu mãi mãi, cũng như không có cuộc đời của cá nhân nào có thể giữ mãi địa vị và tiền tài ở đỉnh cao. Điều đó nói lên tính phi khoa học của việc tin phong thủy có thể đổi đời một con người (nghèo thành giàu, thứ dân thành vua quan,… hoặc ngược lại). 

Bá đạo và Vương đạo 

Có nhiều trường phái phong thủy khác nhau, nhưng đều nằm trong hai loại hình thái tư tưởng chính là Bá đạo và Vương đạo.

Phong thủy Báo đạo thiên về những giải pháp phục vụ lợi ích cá nhân, đặc biệt dành cho người đứng đầu của quốc gia, khu vực, gia đình, tổ chức. 

Phong thủy Bá đạo chọn phương hướng và cách bố trí quy hoạch kiến trúc sao cho gia chủ được lợi nhất (tiền tài, danh vọng, chức quyền,…), bất kể việc có thể gây ra tác hại đối với xung quanh (ví dụ tòa cao ốc ngân hàng Trung Quốc của I M Pei được cho là gây tác hại xấu về phong thủy đến hoạt động của các tòa nhà lân cận do các cạnh góc của bố cục tam giác chĩa vào, nhưng bản thân phong thủy của tòa nhà đối với người sử dụng trong đó thì không xấu).

Phong thủy Bá đạo dựa vào tử vi của người quan trọng nhất để nghiên cứu phong thủy cho công trình. Vì việc tổ chức phong thủy một công trình tốt về mọi mặt cho mọi người trong công trình là không khả thi, nó phạm vào luật bù trừ của vạn vật: Cái gì tốt quá sẽ trở thành xấu; cung tốt nhất dành cho người chủ, thì những người khác phải nhận lãnh các cung xấu hơn. 

Còn phong thủy Vương đạo thiên về những giải pháp phục vụ lợi ích tập thể (toàn bộ gia đình, toàn bộ tổ chức, nhân dân nói chung), thể hiện tư tưởng và giá trị tinh thần vì lợi ích chung.

Dinh Độc Lập (nay là dinh Thống Nhất) là một ví dụ điển hình của phong thủy Vương đạo, trong đó nhà kiến trúc đã hóa giải những ảnh hưởng xấu do con đường (Lê Duẩn) đâm vào nhà theo các nguyên tắc phong thủy (hồ phun tạo màn nước, đường đi vòng quanh hai bên để vào nhà, đề xuất đóng lại đoạn đường Lê Duẩn từ Pasteur đến Nam Kỳ Khởi Nghĩa để làm trục đi bộ). 

Chuyên gia phong thủy nổi tiếng Hồng Kông do Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu của chế độ cũ mời đến chỉ đề xuất thực hiện thêm hồ con rùa, chứ không đề xuất sửa chữa gì thêm về phong thủy cho Dinh Độc Lập.


Dinh Độc Lập hay còn gọi là Dinh Thống Nhất. Ảnh: Kinh Luân

Lý giải kết cục không tốt của các đời tổng thống chế độ cũ là do tác hại xấu của đại lộ đâm vào dinh là không có cơ sở khoa học. Qua chiến tranh, nhiều triệu người Việt cũng mất địa vị, của cải, thậm chí mạng sống, nhưng khó có thể nói tất cả như vậy cũng là do đường đâm vào nhà hoặc do phong thủy nhà họ xấu. 

Ứng xử với phong thủy trong quy hoạch kiến trúc 

Tùy theo điều kiện và trường hợp cụ thể mà người kiến trúc có thể chọn cách ứng xử phù hợp. Nhưng việc tìm hiểu phong thủy giúp kiến trúc sư và các nhà nghiên cứu văn hóa hiểu được sâu hơn về ý nghĩa môi trường, quy hoạch kiến trúc, xã hội, lịch sử, và văn hóa của các công trình lịch sử. 

Người Âu tây “tin” phong thủy không giống cách của đa số người Á đông. Họ thường chỉ tin các nguyên tắc chọn lọc được lý giải bằng lý luận khoa học. Đôi khi họ áp dụng phong thủy không phải vì họ “tin” vào hiệu quả của phong thủy, mà vì việc áp dụng phong thủy đem lại lợi nhuận và sự thu hút của khách hàng châu Á (trường hợp của nhà tỉ phú đại ốc Trump tại Mỹ).

Một công trình quy hoạch kiến trúc được thiết kết tốt theo nguyên tắc bền vững, thường bao hàm giá trị phong thủy tốt. 

Các nguyên tắc phong thủy không có tính tuyệt đối hoàn toàn về việc được hay không được làm như người ta thường lầm tưởng. Ở trình độ cao về phong thủy, mọi giải pháp được cho là xấu về phong thủy đều có những cách hóa giải riêng.

Phong thủy cho quy hoạch và các công trình công cộng nên được nghiên cứu theo nguyên tắc Vương đạo, chứ không nên theo nguyên tắc Bá đạo. 

Kiến trúc sư có thể dù không tin vào các nguyên tắc phong thủy phi khoa học, nhưng vẫn có thể chấp nhận sử dụng chúng như một liệu pháp tâm lý, tạo tâm An cho người chủ nhà, đặc biệt là đối với những người tin tưởng, thậm chí đến mức mê tín, vào phong thủy. Miễn là các nguyên tắc đó không đi quá giới hạn, làm giảm chất lượng và công năng sử dụng của thiết kế.


1 comment:

  1. This comment has been removed by a blog administrator.

    ReplyDelete