Luật hành nghề KTS: những bổ sung giai đoạn cuối

Sau nhiều năm soạn thảo Luật Hành nghề KTS, với tham khảo từ kết quả các hội thảo về Luật KTS của Hội KTS Việt Nam, từ kinh nghiệm xây dựng Luật của các nước có liên quan, và từ ý kiến đóng góp của các chuyên gia và các KTS trên toàn quốc, đầu năm 2014, Hội KTS Việt Nam đã bàn giao bản Dự thảo Luật Hành nghề KTS cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng. Đây là nội dung cơ bản, và là cơ sở để Bộ Xây dựng tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ và Quốc hội.

Bài viết này điểm lại các điểm mạnh cơ bản của Bản Dự thảo này, thể hiện việc tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp tập thể của Ban Soạn thảo từ nhiều năm qua. Bài viết cũng ghi nhận một số điểm mà Bộ Xây dựng nên cân nhắc để hoàn thiện Dự thảo vào giai đoạn cuối, trước khi trình Thủ tướng và Quốc hội, bởi vì đây sẽ là một văn bản luật pháp mang ý nghĩa tiền đề quan trọng cơ bản cho việc đổi mới tư duy và đổi mới việc hành nghề kiến trúc tại Việt Nam hiện nay, giúp cho nền kiến trúc nước nhà phát triển vươn đến tầm cao quốc tế.

Các điểm mạnh

Tổ chức hành nghề KTS

Việc tổ chức hành nghề KTS được cụ thể hóa về mặt nguyên tắc hành nghề và quản lý hành nghề trong Chương II - KTS Hành nghề; và về mặt cụ thể hóa Chương IV - Hành nghề KTS. Đây là điều lần đầu tiên được xác định từ khi Hội KTS Việt Nam được thành lập cho đến nay.

Tổ chức Đoàn Kiến trúc sư

Chương III - Đoàn KTS khẳng định được vai trò, trách nhiệm, và quyền hạn của tổ chức xã hội nghề nghiệp của KTS hành nghề toàn quốc. Điều này bảo vệ quyền lợi của không những KTS, mà còn cho khách hàng.

Ý thức hội nhập Quốc tế

Điểm mạnh kế tiếp là việc thể hiện ý thức phát triển trong mối quan hệ hội nhập quốc tế, tận dụng lợi thế của việc Việt Nam gia nhập các tổ chức quốc tế như ASEAN, APEC, và WTO… đặc biệt là trong Chương V (Hành nghề KTS nước ngoài tại Việt Nam). Thách thức hội nhập quốc tế cho các KTS Việt Nam là rất lớn và hơn bao giờ hết, nó gắn liền với tương lai phát triển đô thị và đất nước.

Bảo vệ quyền tác giả của KTS

Việc xác định quyền tác giả của KTS là rất quan trọng và được luật hóa theo thông lệ quốc tế trong Chương VI - Sở hữu trí tuệ và Quyền tác giả trong hành nghề KTS. Điều này giúp khách hàng hiểu và tôn trọng công việc của KTS một cách đúng đắn. Khách hàng không thể tiếp tục xem thiết kế của nhà kiến trúc như sản phẩm thương mại thông thường, để có thể cho rằng khi “thuê” KTS thì hoàn toàn có toàn quyền sử dụng tùy tiện theo ý muốn, hoặc thay đổi thiết kế mà không cần tham vấn ý kiến của tác giả.

Một số điểm cần minh bạch và cụ thể hơn

Tuy vậy, Dự thảo chưa bày tỏ một cách rõ ràng về một số vấn đề then chốt của việc cải tổ giáo dục, đào tạo, và hành nghề, có lẽ vì e ngại việc lấn sân trong quản lý hành chính, hoặc vì e ngại vài yếu tố nhạy cảm khác. Chúng ta hy vọng trước khi trình Dự thảo này lên Thủ tướng thì Bộ Xây dựng, với tư cách là cơ quan đầu mối quản lý hoạt động đào tạo và hành nghề kiến trúc trên cả nước, sẽ tận dụng vị thế và quyền hạn của mình để làm rõ cho một số điểm sau trong bản dự thảo cuối cùng:

Cần cụ thể hóa các hoạt động hướng đến việc hội nhập dần dần về hoạt động kiến trúc trong và ngoài nước

Ý thức hội nhập Quốc tế của Luật Hành nghề KTS cần được thể hiện rõ hơn trong các điều khoản cụ thể như:
  • Chương trình đào to KTS ti Vit Nam phi được cp nht thường xuyên, và kim đnh theo thi hn (thường là 5-10 năm) đ bo đm chương trình vn phù hp vi tiêu chun chung v đào to KTS ti các nước trong khu vc.
  • Vic khống chế điu kin phi thường trú ti Vit Nam trên 6 tháng trong 1 năm đ được cp và duy trì Chng ch hành ngh (CCHN) là điu phi thc tế, vì như vy s không bao gi có được KTS Vit nào có thêm CCHN nước ngoài đ được hành ngh và cũng không có KTS nước ngoài nào sn sàng b CCHN ca nước mình đ ly CCHN ca Vit Nam, vì buc phi chn 1 nước duy nht đ hành ngh. Điu này trái với thc tế là nhiu KTS quc tế s hu nhiu CCHN và đng thi hành ngh ti nhiu nước.
  • Cn có gii pháp và thi hn c th cho vic chun b, và thc hin tha thun hip ước chung, cho phép KTS ti các nước APEC được min điu kin ban đu đ d thi ly chng ch hành ngh ti các nước trong khi. Điu này giúp các KTS Vit có tim năng m rng hot đng ra nước ngoài, và nâng cao năng lc.

Tất cả KTS muốn đứng vai trò chủ nhiệm hoặc chủ trì buộc phải có chứng chỉ hành nghề (CCHN)

Cần tạo điều kiện cạnh tranh công bằng trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau giữa các KTS Đoàn ở các nước mà Việt Nam có trao đổi hợp tác. CCHN của KTS do nước ngoài cấp không nên được mặc nhiên công nhận tại Việt Nam, trừ phi có hiệp ước song phương công nhận lẫn nhau giữa KTS Đoàn của 2 nước. Theo thông lệ quốc tế, KTS nước ngoài không có CCHN tại Việt Nam không được ký tên vào sản phẩm mà buộc phải nhờ một KTS có chứng chỉ hành nghề tại Việt Nam, để ký tên thay trong vai trò đồng chủ nhiệm thiết kế. Điều này cần nói rõ trong Luật hành nghề KTS, bởi vì: Người thực hiện thiết kế (bao gồm người tốt nghiệp Đại học mà chưa có CCHN, thực tập sinh và họa viên) mà không phải là chủ nhiệm và chủ trì thì không buộc phải có CCHN.

KTS nước ngoài có tài giỏi đến mấy ở nước ngoài, cũng không thể đứng vai trò chủ nhiệm và chủ trì trong các hồ sơ đồ án xin chính quyền phê duyệt tại Việt Nam nếu không có CCHN vì hai lý do:
  1. Đây là thông l quc tế mà ta nên theo, va đ to cnh tranh công bng gia KTS trong và ngoài nước (ví d khi np h sơ năng lc, thì ưu tiên mt sẽ vn là kinh nghim làm vic Vit Nam, kinh nghim nước ngoài ch mang tính tham kho), va là cơ s đ ta thương lượng công nhn ln nhau v tư cách được xin phép hành ngh sau này vi các nước trong khu vc và trong khi APEC;
  2. CCHN là s đm bo cho vic KTS (dù là trong nước hoc nước ngoài) am hiu lut l, điu kin khí hu t nhiên và phong tc tp quán ca người Vit, tránh vic tiếp tc cho phép nhng KTS nước ngoài thiếu trách nhim thiết kế nhng công trình không phù hp lut l ti Vit Nam, hoc ch phù hp cho các nước ôn đi (ví d cao c toàn kính nhưng không có gii pháp chng nhit cho ni tht và gii pháp chng phn chiếu cho mt tin) đ đem thc hin ti Vit Nam. Khi không có CCHN, KTS nước ngoài thc hin b h sơ vi con du văn phòng ti nước nơi h được cp CCHN, sau đó chuyn h sơ này cho văn phòng KTS đi din có CCHN s đóng vai Ch nhim đ án ti Vit Nam ( M gi là Architect of Record. Có th tm dch theo ý nghĩa là KTS Đi din) trong vic thc hin b h sơ xin phép np cho các nhà chc trách.
Trung tâm hành chính tnh Bình Dương, Thiết kế : Tp đoàn CPG (Singapore)

Để được cấp chứng chỉ hành nghề, tất cả mọi người đều cần phải vượt qua kỳ thi sát hạch

Trừ ngoại lệ là những người đã được cấp CCHN trước khi Luật hành nghề KTS có hiệu lực, những người muốn được cấp CCHN từ đó về sau đều cần phải vượt qua kỳ thi sát hạch, bởi vì:
  • Đây là thông l quc tế ti các nước tiên tiến. Nếu ta mun sau này các nước công nhn CCHN ca ta có giá tr tương đương vi h, thì ta cũng phi làm như h.
  • Cn tham kho tiêu chí cp CCHN ca tt c các nước mà ta d kiến thiết lp quan h công nhn ln nhau v tiêu chun d thi CCHN. Vic công nhn trình đ tương đương v CCHN ca các nước thường không có nghĩa là có CCHN nước này có th mc nhiên hành ngh ti nước khác, mà thường ch công nhn tương đương tư cách d thi. Người d thi t nước khác được min xét duyt v điu kin d thi (văn bng, kinh nghim thc tp…), nhưng người đó cũng phi thi đ được cp CCHN.
  • Chi phí d thi được tính toán phù hp kinh phí b ra đ son đ thi, son giáo án luyn thi, và t chc thi. Có th t chc kỳ thi sát hch tiếng Anh hoc Pháp cho KTS nước ngoài, nhưng chi phí d thi s cao hơn nhiu vì phi bao gm chi phí dch thut và son câu hi trc nghim. Đây cũng là cách mà các nước đang làm.
  • Kỳ thi sát hch s chú trng vào các lĩnh vc khác nhau mà KTS cn nm vng khi hành ngh đc lp. Kỳ thi loi này M và Canada gm có nhiu mc, mà người thi có th thi riêng tng mc (vì quá khó đ thi đu cùng 1 ln) như: (1) Nguyên lý và thc hành lp chương trình công tác, hiu biết v các vn đ kinh tế xã hi và môi trường, các lut l liên quan đến tư vn thiết kế kiến trúc, và qun lý d án; (2) Nguyên lý và thc hành t chc quy hoch khu đt xây dng công trình, bao gm vn đ giao thông, môi trường, lut l, vt liu, công ngh, và t chc qun lý; (3) Nguyên lý và thc hành thiết kế công trình và t chc trong công trình; (4) Nguyên lý và thc hành Thiết kế công trình; (5) Hiu biết v h thng kết cu công trình; (6) Hiu biết v h thng h tng k thut công trình (Đin, nước, đin lnh, chiếu sáng…); (7) Hiu biết v thc hin h sơ k thut thi công đúng k thut và lut l đa phương. Kỳ thi này rt khó, ngay c vi các người mun ly CCHN ca nước ngoài, điu này giúp gi giá tr cao ca CCHN kiến trúc theo thông l chung các nước tiên tiến, giúp Vit Nam dn dn thanh lc, chn la nhng KTS trưu tú đóng vai trò lãnh đo trong tương lai, có k năng tương đương các KTS có CCHN ca các nước trong khu vc, x lý dn dn tình hình lm phát v s lượng KTS được đào to vi cht lượng thp ti Vit Nam hin nay.
  • Sau khi Lut Hành ngh có hiu lc, ngay c nhng người có bng Thc sĩ, Tiến sĩ cũng phi d kỳ thi này đ có CCHN, không th có ngoi l (ti nước ngoài cũng vy), bi vì đ hành ngh hiu qu và có trách nhim, thì văn bng ch mi là điu kin cn (ch thiên v lý thuyết) nhưng chưa đ (cn phi có kinh nghim thc hành và được cp nht thông tin thường xuyên).

Để duy trì CCHN, mọi KTS phải cập nhật kiến thức thường xuyên

Ở các nước, việc cập nhật kiến thức thường xuyên được tính điểm cho các hoạt động mà Đoàn KTS công nhận, và KTS phải đạt một số điểm hoạt động tối thiểu hàng năm nộp cho Đoàn KTS để được duy trì giá trị CCHN. Điều này còn giúp cho các đoàn viên KTS gắn kết với nhau hơn trong việc chia sẻ kinh nghiệm. Các hot đng này gm có:
  • Tham gia hoc thuyết trình ti hi tho hi ngh chuyên ngành, hoc ging dy chuyên đ ti đi hc.
  • Đi thăm hi ch vt liu xây dng và công ngh mi
  • Viết bài chuyên ngành cho tp chí và các báo
  • Tham d các cuc thi thiết kế
  • Tham gia các sinh hot và hi hp chuyên đ ca Đoàn KTS
  • Tham gia Dự kho chuyên ngành trong nước và nước ngoài do Hi hoc Đoàn KTS t chc
  • Theo hc mt lp hc chuyên ngành (như AutoCad, BIM, Kiến Trúc Xanh…)
  • Đc các tài liu chuyên ngành và làm trc nghim hiu biết sau khi đc.

(*) Xem thêm các bài đã viết có liên quan về Luật Hành nghề Kiến trúc sư:
  • Hi Kiến trúc sư Vit Nam. D án Lut Hành ngh Kiến trúc sư. Tháng 1/2014. Hà Ni.
  • Ngô Viết Nam Sơn. Hướng m cho kiến trúc sư Vit. Doanh nhân Cui tun s tháng 4/2013.
  • Ngô Viết Nam Sơn, Thái Ngc Hùng, và Trn Khánh Trung. Thiết kế phí kiến trúc ti Vit Nam: Cn mt thay đi ln. Tp chí Xây dng, s tháng 3/2012.
  • Ngô Viết Nam Sơn. Đ Lut Hành ngh Kiến trúc sư tr thành nn tng bn vng cho vic phát trin ngành Kiến trúc ti Vit Nam.Tp chí Kiến trúc, s tháng 4/2012
  • Ngô Viết Nam Sơn. Mt vài đ xut ci t v đào to và t chc Hành ngh Kiến trúc trong Thi kỳ Hi nhp Quc tế. Tp chí Kiến trúc, s tháng 11/2011 - K nim 30 năm thành lp Hi KTS TP.HCM (28/11/1981 - 28/11/2011).



TSKH. KTS Ngô Viết Nam Sơn

No comments:

Post a Comment