Bảo tồn dinh thự và biệt thự cổ: Chuyển từ thụ động sang chủ động

Trong các thể loại công trình lịch sử, các công trình tôn giáo và văn hoá thường được bảo vệ tốt nhất, còn dinh thự và biệt thự cổ là thể loại thường bị xâm hại và ít được bảo vệ nhất.

Ngôi bit th c có kiến trúc kiu Pháp có 3 mt tin nm gia
trung tâm TP.HCM ban đ
u được rao bán vi giá 47 triu USD (gn 1.000 t đng),
v
a qua xut hin thông tin h xung còn 35 triu USD. nh: Quý Hòa

Chưa bao gi s tàn phá công trình lch s mc đ cao như vy k t thi phong kiến, và mâu thun gia bo tn và phát trin ti Vit Nam li tr nên quan trng và được s quan tâm ca xã hi như vy. Trong khi các chuyên gia tho lun vi nhau và vi nhng người có trách nhim v vic làm sao chn đng làn sóng phá hoi các công trình lch s hin nay, nht là các bit th có giá tr đ xây nhà cao tng, báo hàng ngày vn tiếp tc đưa tin là đâu đó, có nhng công trình lch s b xâm hi, phá b, hoc được bo tn không đúng cách. Vì vy, s lượng các công trình lch s, nht là bit th c, ngày càng gim dn đến mc báo đng.

Chìa khoá đ gii quyết vn đ cp bách trên trong giai đon hin nay, là thay đi chiến lược bo tn và ci to bit th c t th đng sang ch đng.

Giải pháp thụ động

Trong nhiều thập niên qua, chúng ta chỉ mới chủ yếu tiếp cận vấn đề theo hướng thụ động không đem lại hiệu quả, do đó dẫn đến các tình trạng như:

Các nhà nghiên cứu thu thập tài liệu, viết sách báo, tổ chức hội nghị hội thảo về giá trị các công trình lịch sử, và về các giải pháp bảo tồn, cải tạo chúng một cách phù hợp. Nhưng thực tế là phần lớn các tư liệu này chỉ nằm đóng bụi trên giá sách, chưa thể tích cực đóng góp cho công tác bảo vệ công trình lịch sử, vì chưa thu hút được sự tham gia tích cực của những người có thể tạo tác động trực tiếp lên chúng, là chủ sở hữu hoặc nhà đầu tư và các nhà quản lý.

Các nhà lãnh đạo trong chính quyền cũng có quan tâm đến nhu cầu cần bảo vệ giá trị lịch sử, cấp ngân sách cho việc nghiên cứu, phân loại, xếp hạng, và lên danh sách các công trình di sản phải bảo tồn. Nhưng ngân sách để thực hiện công tác bảo trì thì không nhiều, danh sách công trình di sản thường bị xếp xó, thỉnh thoảng lấy ra để cập nhật các công trình không còn tồn tại nữa, hoặc đôi khi còn bị lợi dụng để người ta có “lý do pháp lý” phá bỏ một công trình lịch sử có giá trị, bởi vì nó không được liệt kê trong danh sách di sản phải bảo vệ.

Nhng bit th c trên đường Pasteur (TP.HCM): quán cà phê góc Hàn Thuyên

Các chủ sở hữu và nhà đầu tư cơ hội tận dụng tối đa kẽ hở về mặt luật pháp và sự thiếu nhận thức giá trị bảo tồn và phương pháp bảo tồn hoặc cải tạo công trình lịch sử, để làm lợi cho mình. Cách thông thường nhất là làm sao gia tăng tối đa diện tích sử dụng sàn để bán hoặc cho thuê, cho dù phải xâm hại không gian lịch sử, công trình lịch sử, hoặc thậm chí phá bỏ chúng. Tuy ai cũng biết vậy là sai, nhưng hệ khung pháp lý một mặt chưa có những chính sách và hướng dẫn rõ ràng và tích cực hơn trong việc bảo vệ di sản vật thể, mặt khác vẫn phải đảm bảo quyền tư hữu và định đoạt về mặt xây dựng và sử dụng địa ốc của chủ sở hữu. Ngoài ra cũng có những trường hợp chủ sở hữu không cố ý làm sai, nhưng vì không được tư vấn, hướng dẫn, hoặc không được cung cấp thông tin cần thiết, nên đã vô tình cải tạo theo hướng phá hoại di sản mà không biết, tới khi báo chí nêu lên thì chuyện đã rồi.

Giải pháp chủ động

Việc bảo vệ giá trị di sản kiến trúc biệt thự, cũng như các công trình lịch sử khác, sẽ hiệu quả hơn nhiều, một khi chúng ta chuyển sang giải pháp chủ động hơn, trong đó cần phải đảm bảo ba nguyên tắc.

Thứ nhất là nguyên tắc hài hòa v li ích chung và riêng, đ các bên có liên quan, bao gm ch s hu hoc nhà đu tư, chính quyn, người dân, và các chuyên gia, có th hp tác vi nhau, cùng thỏa thun được gii pháp chung đem li s hài hòa và hp lý v mt li ích cho tt c các bên. Li ích đem li cho mi người không ch là v mt kinh tế, mà còn c v mt xã hi, văn hóa, lch s, và cng đng.

...quán Ngon

Th hai là nguyên tc qun lý da trên khung sườn h thng lut pháp cht ch cho mi vn đ có liên quan đến công tác bo v di sn. Chúng ta cn gp rút b sung các điu khon còn thiếu sót v vic xác đnh giá tr di sn, phân hng, ng x tương ng v mt bo tn hoc ci to, và khuyến khích bng tài chính hoc thưởng pht trong quá trình thc hin công tác bo v di sn.

Thứ ba là nguyên tắc phải chủ động đưa ra các giải pháp khả thi cho việc đưa công trình bảo tồn hoặc cải tạo vào các dự án giúp sử dụng hiệu quả công trình để phục vụ đời sống vật chất tinh thần của người dân, đem lại lợi ích kinh tế, nhưng vẫn không làm giảm giá trị công trình. Chủ sở hữu hoặc quản lý mỗi công trình đều được tư vấn rõ ràng về quyền lợi, trách nhiệm, các nguồn thông tin và chuyên gia có thể trợ giúp tư vấn xây dựng theo đúng tiêu chuẩn tương ứng với giá trị và xếp hạng của công trình.

Dựa trên các nguyên tắc trên, chúng ta có thể thổi luồng sinh khí mới vào hoạt động bảo vệ di sản qua các giải pháp chủ động sau:

Tổ chức các dự án công trình di sản để bảo tồn và cải tạo theo khu vực, cụm, và tuyến để vừa tạo ra các tuyến đường hoặc khu vực di sản có câu chuyện thú vị để kể lại cho khách, vừa thuận tiện cho việc bảo vệ không gian di sản xung quanh công trình.

Giới thiệu các dự án cải tạo biệt thự cổ thành công về mặt quy hoạch kiến trúc cũng như về mặt hiệu quả sử dụng, thu nhập doanh nghiệp và giới thiệu các chuyên gia thực hiện. Tại TP.HCM, nhiều dự án thành công đáng chú ý bao gồm các khu dịch vụ ăn uống thương mại trong các biệt thự đã được cải tạo tốt và đưa vào sử dụng tạo hiệu quả kinh tế xã hội cao tại đường Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Tú Xương, Ngô Thời Nhiệm, Pasteur…

Nhà nước có chính sách đầu tư hoặc kêu gọi đầu tư cải tạo các công trình này để tích cực bảo vệ di sản theo hướng đưa vào hoạt động tạo lợi ích kinh tế. Nhà nước không nên đẩy cái khó cho dân bằng cách bán lại những biệt thự cổ này, kèm theo kẽ hở luật pháp cho phép người mua phá bỏ để xây nhà cao tầng để được giá cao. Đề xuất bán khu biệt thự ngoại giao ở đường Lý Thái Tổ để xây nhà cao tầng trước đây là một ví dụ nên tránh.

và cà phê Runam. nh: Quý Hòa

Nhà nước nên có chính sách ưu đãi thuế và cho phép khai tr thuế các chi phí bo tn hoc ci to công trình di sn, nếu công tác ci to được thc hin theo đúng hướng dn ca chuyên gia bo tn di sn.

Khuyến khích thành lập các hội ái hữu và đại diện cộng đồng các khu vực bảo tồn, để trao đổi ý kiến, tư vấn và hướng dẫn, cũng như bàn thảo vận động cho các giải pháp bảo tồn, cải tạo khả thi và các chính sách hỗ trợ cần thiết để đem lại lợi ích chung và riêng cho mọi người.

Quy hoạch bảo tồn những khu vực biệt thự đan xen với những khu vực cao tầng trong khu trung tâm, chứ không nên cao tầng hóa toàn b khu trung tâm. Nhng khu bit th này s to nên các không gian xanh thp tng cao cp giúp to khong th cn thiết gia các cm công trình cao tng, ci thin vi khí hu khu vc, và to nên các khu vc thu hút người đi b đến sinh hot và s dng các dch v đô th ti đó.

Định hướng và khuyến khích các nhà đầu tư phát huy tinh thần khai phá không gian bản sắc mới và giúp cải thiện môi trường sống đô thị, đặc biệt là khu trung tâm. Ví dụ, thay vì đầu tư vào việc phá hủy các khu biệt thự cổ để xây cao ốc, chỉ tạo lợi ích riêng nhưng xâm phạm lợi ích chung của xã hội, thì có thể đầu tư vào các khu đất trống như Thủ Thiêm hoặc vào việc cải tạo các khu nhà bình dân trong hẻm nhỏ tại khu trung tâm hiện hữu thuộc quận 4 và quận Bình Thạnh, thành các khu nhà cao tầng bao bọc bởi khu cây xanh công viên. Chính quyền có thể hỗ trợ bằng cách giảm thuế, và đóng vai trò trung gian trong việc thu mua lại các công trình theo giá thị trường để giao lại đất sạch cho nhà đầu tư. Khi đó lợi ích chung và riêng của các bên có liên quan đều đạt và các nhà đầu tư mới thực sự tích cực đóng góp cho việc thay đổi bộ mặt quy hoạch kiến trúc và kinh tế xã hội của thành phố một cách bền vững.


TSKH. KTS Ngô Viết Nam Sơn


No comments:

Post a Comment